Бзыу

 

Бзыу е Бзыу-пэтӏыу (Латиныбзэ: Aves) — псэушъхьэ лъэпкъ, чэтыуц (цы) ятетэу, лъэкъуитӏу ыкӏи дэмитӏу яӏэу щыт. Бзыухэр лъыплъы (теплокровные) псэушъхьэх ыкӏи кӏэнкӏэ къатызэ ялъэпкъ агъэбагъо.

Дунаем бзыу лъэпкъ мин 10-м нахьыбэ тет. Ахэр Арктикэм щегъэжьагъэу Антарктидэм нэс чӏыпӏэ пстэуми ащыпсэух. Бзыухэм янахьыбэм быбын алъэкӏы, ау зыгорэхэр (гущыӏэм пае, страусхэр е пингвинхэр) быбынхэ алъэкӏырэп.

Бзыум ипкъ зыфэдэр

Бзыум ианатомие быбыным тегъэпсыхьагъ.

• Чэтыуц (Цы): Бзыум ипкъ зэкӏэ цым еухъумай. Цым бзыур чъыӏэм щыеухъумэ ыкӏи быбынымкӏэ еӏэпыӏэ.
• Дамэхэр: Бзыум иӏапэхэр дамэу зэхъокӏыгъэх.
• Пэ: Бзыум дзэ иӏэп, ащ ичӏыпӏэкӏэ пэ пытэ иӏ. Пэмкӏэ шхыныр къеубыты, зызегъэдэхэжьы, шырхэр егъашхэ.
• Къупшъхьэхэр: Бзыум икъупшъхьэхэр псынкӏэх, икӏоцӏ нэкӏы. Ар быбыным пае ӏэпыӏэгъу мэхъу.

Шхыныр

Бзыухэм яшхынкӏэ зэфэшъхьафх:

• Лы зышхыхэрэр: Бгъэжъ, Къушъхьэ, Тыгъужъыбгъэ. Ахэм нэмыкӏ псэушъхьэ цӏыкӏухэр къаубыты.
• Гъэмисэ зышхыхэрэр: Бзыу цӏыкӏухэр, Тхьачэт, Чэт. Ахэм натрыф, коц ыкӏи уц жылэхэр ашхы.
• Хьэ-бэ зышхыхэрэр: Бжъэжъый, Пцӏашхъо. Ахэм цӏывхэр, хьахэр, бадзэхэр ашхы.

Лъэпкъ гъэбэгъоныр

Бзыухэм кӏэнкӏэ (яйцо) къараты. Кӏэнкӏэхэр шъо (скорлупа) пытэкӏэ ухъумагъэх. Бзыу анэм (зыгорэмэ — анэмрэ хъумрэ) кӏэнкӏэхэр абгъэ (гнездо) иралъхьэшъ, етысыхьых. Уахътэ тешӏагъэу шырхэр къыращых.

Бзыухэмрэ Цӏыфхэмрэ

Цӏыфхэм пасэ лъэхъаным щегъэжьагъэу бзыухэр унэхэм ащаӏыгъых (Птицеводство).

• Чэтхэм, Тхьачэтхэм, Къазхэм лырэ кӏэнкӏэрэ къаты.
• Бзыу шъырытхэр (гущыӏэм пае, Бгъэ) щакӏом кӏуагъэмэ агъэфедэх.
• Тхьарыкъохэр мамырныгъэм итамыгъэу алъытэх.