Еутых Асиет
Еутых Ася Аслъан ыпхъу (урысыбзэгьэ: Ася Аслановна Еутых; къызщалъхугъэр 1962-рэ илъэсым, станицэу Советскэр, Краснодар шъолъыр) — дунаем щыцӏэрыӏо адыгэ (черкес) зергер (дышъэкӏ), гъукӏэ ыкӏи сурэтышӏ. Адыгэ Республикэм инароднэ сурэтышӏ.
Ася Еутых илъэс мин пчъагъэ зыныбжь мэотхэмрэ скифхэмрэ якультурэ къыгъэшӏэжьыгъ, джырэ лъэхъаным итехнологиехэмрэ жъырэ адыгэ шэнымрэ зэдигъэуагъ.[1]
Щыӏэныгъэ гъогу
[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]Еутых Ася 1962-рэ илъэсым станицэу Советскэм (джырэ Новокубанск районым) къыщалъхугъ. Янэ-ятэхэр гъэсэныгъэ зыӏэкӏэлъ цӏыфхэу щытыгъэх. Ицӏыкӏугъом щегъэжьагъэу сурэт шӏынымрэ ӏэшӏагъэнымрэ дихьыхыщтыгъ.
1980-рэ илъэсхэм Кубан къэралыгъо университетым (КубГУ) исурэт-графикэ факультет къыухыгъ. Университетым щыздеджэщтыгъэм, Къэрэщэе-Щэрджэсым щыщ цӏэрыӏоу Джэнибэк (Djanibekov) зыфиӏорэм делэжьагъ.
1998-рэ илъэсым Иорданием и Пачъыхьэу Хьусейн ӏ-м Ася Еутыхри ипхъухэри Амман ыгъэхьащыгъэх. Ащ ипачъыхьэ унэ апае гъучӏыпкӏэ ӏашэхэр ыкӏи зэгъэдэхагъэхэр (украшениехэр) афишӏыгъ.[2]
Джырэ уахътэм Мыекъуапэ щэпсэу ыкӏи ӏоф ешӏэ.
ӏэшӏагъэ шэныр
[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]Еутых Ася иӏофшӏагъэхэр археологие къэгъотыгъэхэм (курганхэм къачӏахыжьыгъэхэм) афэдэу шӏыгъэх, ау зэкӏэ ежь иӏэпэӏэсэныгъэкӏэ къыгупшысыгъэх.
- Стилыр: «Псэушъхьэ стиль» (Звериный стиль) зыфиӏорэр ары. Мыщ мэотхэм, скифхэм ыкӏи Нарт эпосым яобразхэр къыщегъэфедэх.
- Юпэн (Yupen): Ася ежь илабораторие щызэхигъэуцогъэ гъучӏ зэхэлъ (сплав). Ар дышъэм, тыжьыным, джэзым (бронза) ыкӏи нэмыкӏ материалхэм ахэшӏыкӏыгъ. Юпэным жъырэ скиф джэзым итеплъэ иӏ.
Асиет – художественнэ екӏолӏакӏэ фыриӏэу гъучӏым ӏоф дишӏэным фэӏэпэӏас, иӏофшӏэн гъучӏ филигранимкӏэ ригъэжьэгъагъ, ащ ыуж тӏэкӏутӏэкӏузэ тыжьыным, дышъэпс егъэшъогъэ гъучӏхэм ӏоф адишӏэнэу зигъэсагъ. Дунаимкӏэ а зыр ары античнэ ыкӏи ащ ыпэкӏэ щыӏэгъэ ӏашэхэм ыкӏи ювелир пкъыгъохэм яшӏын хэлъыгъэ шъэфыр къызыӏэкӏэзыгъэхьагъэр.
2004-рэ илъэсым Иорданием ипщы али Бин аль Хусейн къыщэн зэхъум, къыщэщтым пае джанэрэ нысэищ джэгум къешӏэкӏыгъэ комплектрэ Еутых асе къыфишӏынэу къелъэӏугъ. Пщым илъэӏу асиет щыкӏагъэ имыӏэу фигъэцэкӏагъ.
Еутых Асэ Аслъан ыпхъу (къэхъугъэр 1962-рэ илъэсым декабрэм и 8-м, станицэу Советскэм, Краснодар краим, Урысыем) — урысые дышъэидэ ӀэпэӀас, Ӏэшъуапхъэ, Урысыем ихудожникхэм я Союз хэт, Адыгэ Республикэм инароднэ художник. Еутых Асэ иӀэрышӀыгъэхэр Къэралыгъо Эрмитажым ифондхэмрэ Москва дэт Къэралыгъо тарихъ музеимрэ ащаӀыгъых. Ащ иӀэшӀагъэхэр чъыгъэкӀэ, тхыпхъэкӀэ ыкӀи дышъэпсыкӀэ гъэпсыгъэх. ИӀэшӀагъэхэм анахьэу къыщигъэфедэрэ материалхэм ахэхьэх гъуаплъэр, тыжьыныр, дышъэр ыкӀи мыжъо лъапӀэхэр.
Ӏашэхэмрэ дышъэ-тыжьын хьап-щыпхэмрэ археологическэ тенденциеу, стилистикэу я ӏӏ—ӏ илъэс минхэм адэжь щыӀагъэр, Адыгеим иӀуашъхьэхэм къачӀахыгъэхэм ахэлъыр нафэу ахэлъ.
Унэе коллекциехэр:
- В. Путин (Ритон «Альп», набор «Королевская печать», ритон «Великий Источник», меч-акинак «Амра»);
- Иорданием ипачъыхьэу Абдалла ӏӏ («Нартхэм ядышъэ чъыг»);
- Иорданием ипачъыхьэу Хуссейн («Лэгъупхъэм тет бжъэшъхьитӀу зэхэлъ»);
- Иорданием ипринцэу Али Бен Аль Хуссейн (Сашъхьэ, къам, бгырыпх, гъэзыр);
- Иорданием ипринцессэу Рим (Нысэшъуашэм идэхэгъэ хьап-щып зэхэлъ);
- Маэстроу Ю. Темиркановым (Дышъэ дирижер бащ).
Персональнэ къэгъэлъэгъонэу Эрмитажым щыриӀагъэр «В зеркале традиций», 2007 г.
1998-рэ илъэсым Иорданием и Принцэу Али иунэе адыгэ гвардие иӀашэхэр ыкӀи иӀэшэ-шъуашэхэр (15 комплект) ышӀыгъэх.
2011. Ася Еутыхьым ыцӀэкӀэ ахъщэ тынхэр «1 Забудь» «1 Потом» ыкӀи «1 Голова» зыфиӀохэрэр дышъэ, тыжьын ыкӀи джэз уасэхэмкӀэ къыдигъэкӀыгъэх.
2013-рэ илъэсым Ростов-на-Дону къэгъэлъэгъонэу «Ася Еутых: 5000 лет в искусстве» зыфиӀорэр къыщызэӀуихыгъ.
2014-рэ илъэсым официальнэу Ася Еутыхьым ежь и Ювелус зэхэлъыкӀэ къыгъэлъэгъуагъ. 2015-рэ илъэсым Урысые художественнэ академием ищытхъу хэлъхьагъэ хъугъэ[3].
ӏофшӏагъэ цӏэрыӏохэр
[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]Ася Еутых иӏэшӏагъэхэр дунаем и музей анахь инхэм (Эрмитаж, Москва и Къохьапӏэ Музей) ыкӏи частнэ коллекциехэм ачӏэлъ.
- Нартхэм ядышъэ чъыг: (Золотое дерево Нартов). Мыр иӏофшӏагъэ анахь инхэм ащыщ. Чъыгым ичӏэгъ нартхэр, псэушъхьэхэр ыкӏи таурыхъ лӏыхъужъхэр щыгъэпсыгъэх.
- Адыгэ сэшхохэр ыкӏи къамэхэр: Тарихъым тетэу, ау ежь иорнаментхэр хэлъэу ышӏыгъэх.
- Бжъэхэр (Ритоны): Тыжьын ыкӏи дышъэ бжъэшхохэр, псэушъхьэ шъхьэхэр (тӏыу, огу, цыгъодэй) апашъхьэ пышӏагъэу.
Техьэпӏэхэр
[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]- ↑ Хъот, Ю. Адыгэ шъуашэм идахэ. Мыекъуапэ, 2015.
- ↑ Адыгэ Макъ, 2010. Еутых Ася идунай.
- ↑ «Российская академия художеств»Template:Deadlink.