Кобл Билъэустэн

Кобл Билъэустэн (1897 — 1995) Кобл Билъэустэн Хьаджырэт ыкъор Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Апэрэ еджэгъэ-гъэсагъэхэм Билъэустэн ащыщыгъ. Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ мэзаем и 20-м 1897-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

Къуаджэм дэтыгъэ классищ еджапIэр къызеухым, станицэу Темиргоевскэм (Щэгъумэ) дэтыгъэ гимназием Кобл Билъэустэн чIэхьагъ, щеджагъ. Ащ ыуж Ставрополь дэт кIэлэегъэджэ гимназиер 1918-рэ илъэсым дэгъу дэдэу къыухыгъ. 1920-рэ илъэсым Краснодар къыщызэIуахыгъэгъэ университетым общественнэ литературэмкIэ ифакультет чIэхьэ, щеджэзэ Адыгэ ыкIи Пшызэ шъолъыр арысхэм яобщественнэ-политическэ щыIакIэ нахьышIу шIыгъэным чанэу хэлажьэ. КъушъхьэчIэсхэм яIофхэмкIэ секциеу зэхащагъэм иIофыгъохэм ахэлажьэ. Горскэ ыкIи хэку исполкомхэм Iоф ащишIагъ.

Хэгъэгу зэошхом илъэхъан лъэпкъ ополчением ежь-ежьырэу хахьи, заор аухыфэ хэтыгъ, къэралыгъо тынхэр къыратыгъэх. Кобл Билъэустэн Хьаджырэт ыкъом ытхыхэрэр 1920-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хиутыщтыгъэх. Урысыбзэри адыгабзэри дэгъоу ышIэщтыгъэх, бзитIумкIи тхэщтыгъ. Гъэзетхэу «Черкесская правда», «Адыгейская жизнь», «Адыгэ псэукI», «Гъупчъэ-уат», «Колхоз быракъ», сборникэу «Советская Адыгея» (1925), журналэу «Адыгэ шъхьафит» зыфиIохэрэм Коблым иусэхэр адыгабзэкIи урысыбзэкIи къыхаутыгъэх.

Билъэустэн драматургиер зылъэпсэ произведениехэр ытхыщтыгъэх. Тхылъ къыдигъэкIынэу хъугъэп, ау идрамэхэм ащыщхэр гъэзетхэм къарыхьагъэх. Пятигорскэ театрэм щагъэуцугъэхэри ахэм ахэтых. Актыбэу зэхэт произведениеу 6: «Къунчыкъорэ Гюлрэ», «В огне борьбы», «Бурная Лаба», «Хьанэхэкъо Къымчэрый», «Месть», «Лермонтов», зы къэшIыгъо хъурэ пьесэу 4: «Случай в больнице», «Поручение выполнено», «Сводница», «Мос и Гошевнай Шовгеновы» зыфиIохэрэр Билъэустэн ытхыгъэх.

Б. Коблыр адыгэ литературнэ критикэм икъежьэпIэ дэдэм Iутыгъэхэм ащыщыгъ. «Поэзием иIоф» зыцIэ статьяр гъэзетэу «Колхоз быракъым» 1934-рэ илъэсым къыщыхиутыгъ. Адыгэ литературэм, театрэм къатегущыIэхэу тхыгъэхэр журналым ыкIи гъэзетхэм, тхылъэу «Адыгэ Iэдэбыят угъоигъ» зыфиIорэм къащыхиутыгъэх.

Гъэсэныгъэ-шIэныгъэ инэу ыгъотыгъэр Билъэустэн илъэс пшIы пчъагъэм илъэпкъ дахэу фигъэлэжьагъ. ШышъхьэIум и 25-м 1985-рэ илъэсым Кобл Билъэустэн идунай ыхъожьыгъ. Идрамэхэм ыкIи ипьесэхэм ащыщхэр непэ АР-м и Лъэпкъ театрэу И. Цэим ыцIэ зыхьырэм щагъэуцумэ, гупшысэ икъу зыхэлъ IофшIагъэм цIыфыбэ къызыфищэнэу ыкIи адыгэ лъэпкъ драматургием икъежьапIэ Iутыгъэ тхэкIо-критикыр агу къыгъэ­кIыжьынэу сэгугъэ. ПкIэнчъэу илъэпкъ лIыр зэрэфэмылэжьагъэм ар щысэ фэхъущт.