Сатыу

Гуадалухарэр (Guadalajara) ишъолъыр шъхьафэу Джалисскор.

ӏофшӏапӏэ инхэр Германием, XVI лӏэшӏэгъум

Сатыу (Инджылыз: Trade) — ар экономикэм икъутамэ шъхьаӏэхэм ащыщ, цӏыфхэм, компаниехэм е къэралыгъохэм товархэр, фэӏо-фашӏэхэр (услугэхэр) ыкӏи мылъку зэразещэжьырэ (зыратыжьырэ) шӏыкӏ. Сатыум икупкӏ «щэныр ыкӏи щэхуныр» ары, ахъщэ зэӏэпахызэ е нэмыкӏ шӏыкӏэкӏэ зэблэхъухэу.

Сатыур рынэкым (market) щэкӏо. Ащ ишӏуагъэкӏэ цӏыфхэм ящыкӏагъэхэр къагъоты, къэралыгъохэми яэкономикэ хагъахъо.

Сатыум итарихъ

Сатыур цӏыф лъэпкъым итарихъ дэжь игъусэу къыдэкӏуагъ.

• Бартер (Зэблэхъуныр): Ахъщэр къэмыкӏощтыгъэ зэхъум, цӏыфхэм ятовархэр зэбрахъощтыгъэ. Гущыӏэм пае, зыгорэм цы къытыти, коц къыратыжьыщтыгъэ. Мыр ӏэшӏэкӏагъэп, сыда пӏомэ уищыкӏагъэр къэзытыщтыр къэгъотыгъуаеу щытыгъ.
• Ахъщэр къызэрекӏыгъэр: Ахъщэр къызыхахым (апэрэу дышъэ, тыжьын, нэужым къагъэкӏыгъэ ахъщэхэр), сатыур лъэшэу нахь псынкӏэ хъугъэ.
• Кӏышъо Гъогу (Silk Road): Пасэ лъэхъаным Къокӏыпӏэмрэ Къохьапӏэмрэ сатыукӏэ зэпхыгъагъэх. Китайым, Индием ыкӏи Европэм товархэр (чыцэ, гъущыӏухэр, цыхэр) зэразещэщтыгъэх.

Сатыум исурэтхэр

Сатыу ӏофшӏэныр лъэныкъо зэфэшъхьафыбэу гощыгъэ:

1. Къэралыгъо кӏоцӏ сатыу (Domestic Trade)

Зы къэралыгъо гъунэхэм адэжь сатыу зыщашӏэкӏэ ары.

• Опт (Wholesale): Товар бэу зэу ащэфышъ, тучан цӏыкӏухэм арищэжьы. Гущыӏэм пае, складым товар пчъагъэ къычӏехы.
• Розницэ (Retail): Цӏыфхэм (покупательхэм) шъхьаф-шъхьафэу товарым зыщащэрэ чӏыпӏ. Гущыӏэм пае: супермаркетхэр, тучанхэр, базархэр.

2. Дунае сатыу (International Trade)

Къэралыгъо зэфэшъхьафхэм азыфагу сатыу зыщашӏэкӏэ ары. Мыр къэралыгъом ибайныгъэ пае мэхьанэшхо иӏ.

• Импорт (Import): Нэмыкӏ къэралыгъом къикӏэу товар къэщэныр. Гущыӏэм пае, Тыркуем апельсинхэр Урысыем къащыращы (къычӏахьэ).
• Экспорт (Export): Тикъэралыгъо къыщыдэкӏырэ товарыр нэмыкӏ къэралыгъом ищэныр. Гущыӏэм пае, Урысыем нефтыр Китайым ещэ (къыдэкӏы).

Сатыур торыгъэ зышӏыхэрэр

Сатыур зыгъэӏорышӏэрэ шъхьаӏэхэр:

1. Щэхуакӏор (Покупатель): Ахъщэ иӏ, товар е фэӏо-фашӏэ ищыкӏагъ.
2. Щакӏор е Сатыушӏыр (Продавец): Товар иӏ, ахъщэ къылэжьынэу фае.
3. Рынок (Щэпӏэ): Щэхуакӏомрэ щакӏомрэ зыщызэIукIэхэрэ чIыпIэ (ар базарми, интернет-магазинми хъущт).

[Image of Stock exchange trading floor]

Сатыум изэранхэмрэ ишIуагъэхэмрэ

Дунае сатыум пстэуми пайда къахехы, ау зыгорэхэмкIэ къин мэхъу.

• ШIуагъэр: Къэралыгъом къыдимыгъэкIышъурэ товархэр нэмыкI чIыпIэм къыращышъух (гущыIэм пае, бананхэр Адыгеим къыщагъэкIыхэрэп, ау сатыум ишIуагъэкIэ тучанхэм къаугъотых).
• Конкуренциер: НэмыкI къэралыгъом итовар нахь пудэу къащэмэ, чIыпIэ заводхэм Iоф ямыIэжьэу хъункIэ мэхъу.
• Протекционизм: ЧIыпIэ производительхэр къаухъумэнхэм пае, къэралыгъом тарифхэр (налогхэр) импортным тырелъхьэ. Ар сатыу заом (trade war) кIоцIырыкIын ылъэкIыщт.

Дунае Сатыу Организацие (ВТО)

Дунай пстэуми сатыу шIыкIэм ихабзэхэр зыгъэнафэрэ организацие — World Trade Organization (WTO). Ащ имурад — къэралыгъохэм азыфагу мамырэу, зэрар ямыIэу сатыу ашIыныр ары.