ЩэшӀэ Казбек

ЩэшӀэ Казбек (1939 — 2015) ЩэшӀэ Казбек Хьисэ ыкъор Теуцожь районым итыгъэ къуа­джэу Къэзэныкъоежъым мэзаем и 18-м 1939-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

Адыгэ къэралыгъо кӀэлэегъэджэ институтым филологиемкӀэ ифакультет 1964-рэ илъэсым къыухи, Къэзэныкъое гурыт еджапӀэм кӀэлэегъаджэу, завучэу Ӏоф щишӀагъ. Московскэ къэралыгъо кӀэлэегъэджэ институтым иаспирантурэ къыухыгъ. 1969-рэ илъэсым филологие шӀэныгъэхэмкӀэ кандидат, 1979-рэ илъэ­сым филологие шӀэныгъэхэмкӀэ доктор хъугъэ. 1969-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ кӀэлэегъэджэ институтым, джы университетым, кӀэлэегъэджэ шъхьаӀэу, доцентэу, урыс ыкӀи ӀэкӀыб хэгъэгу литературэм икафедрэ ипрофессорэу, 1982-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2012-м нэс Адыгэ къэралыгъо университетым литературэмрэ журналистикэмрэ якафедрэ иӀэшъхьэтетыгъ.

Ащ ыужыӀо Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым зигъази, лэжьагъэ.

ЩэшӀэ Казбек ытхыхэрэр 1961-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх.

Литературнэ-критическэ ыкӀи литературоведческэ ӀофшӀагъэхэр хэку гъэзетхэм, гупчэ ыкӀи шъолъыр журналхэм къащыхеуты. Ахэр зэхэугъоягъэу зыдэт тхылъхэр ыкӀи монографиехэр тхылъ шъхьафхэу адыгабзэкӀи урысыбзэкӀи къыдегъэкӀых. АдыгабзэкӀэ къыдигъэкӀыгъэхэр: «Уахътэм иджэмакъ», «Псэ зыпыт гущыӀэхэр», «Шъыпкъэныгъэм игъогухэр». УрысыбзэкӀэ къыдэкӀыгъэх: «Художественный конфликт и эволюция жанров в адыгских литературах», «Ступени», «Живое слово», мыхэм анэмыкӀхэри.

Адыгэ литературэмкӀэ хрестоматиер я 11-рэ классхэм апае ЩэшӀэ Казбек (гъусэ иӀэу) зэхигъэуцуагъ, ар тӀогъогогъу къыдэкӀыгъ.

ЩашӀэм илитературнэ-критическэ ыкӀи научнэ ӀофшӀагъэхэм ащыщхэр журналхэу «Наш современник», «Новый мир», «Дружба народов», «Дон» зыфиӀохэрэм, гъэзетэу «Литературная Россия», тхылъэу «Молодые о молодых» зыфиӀохэрэм къащыхиутыгъэх.

ЛӀы гъэсагъэм игупшысэхэр ихудожественнэ тхыгъэхэм къащыриӀотыкӀыгъэх. Усэхэр, рассказхэр, повестхэр Казбек къыхиутыгъэх, тхылъхэр къыдигъэкӀы­гъэх. Повестэу «Ос фаб», усэхэр, повестхэр зыдэт тхылъэу «Бжыхьэм ичэщ гумэкӀхэр». ЩашӀэм ипьесэу «Шъозэбэн» зыфиӀорэр Адыгэ драмтеатрэм щагъэуцугъ. В. Шекспир идрамэхэу «Отелло», «Король Лир» зыфиӀохэрэр адыгабзэкӀэ зэридзэкӀыгъэх, Адыгэ драматическэ театрэм ахэр къыщагъэлъэгъуагъэх.

ЗыщымыӀэжь ужым «Ыуасэр гъашӀэ» зыфиӀоу иусэхэр зыдэтыр къыдэкӀыгъ. ЩэшӀэ Казбек Урысые Федерацием итхакӀохэм я Союз 1982-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэтыгъ.

ОсэшӀу зиӀэ гушъхьэлэжьыгъэ иӀ, ищыӀэныгъэ нэдэплъыпӀэ имыӀэу лъэныкъуабэкӀэ гъэзагъэу Ӏофышхо ышӀагъ. Адыгэ Республикэм и Парламент иапэрэ зэӀукӀэгъу идепутатыгъ. Адыгэ Респуб­ликэм ыкӀи Урысые Федерацием шӀэныгъэмкӀэ язаслуженнэ ӀофышӀэшхуагъ, Дунэе адыгэ академием иакадемикыгъ, кандидат ыкӀи доктор диссертациехэр къэухъумэгъэнхэмкӀэ АкъУ-м щызэхащэгъэ Советым итхьамэтагъ. ЩэшӀэ Казбек шӀэныгъэм ылъэныкъокӀэ АР-м и Къэралыгъо премие илауреатыгъ.