ЩэшIэ Казбек

ЩэшIэ Казбек (1939 — 2015) ЩэшIэ Казбек Хьисэ ыкъор Теуцожь районым итыгъэ къуа­джэу Къэзэныкъоежъым мэзаем и 18-м 1939-рэ илъэсым къыщыхъугъ.

Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет 1964-рэ илъэсым къыухи, Къэзэныкъое гурыт еджапIэм кIэлэегъаджэу, завучэу Iоф щишIагъ. Московскэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым иаспирантурэ къыухыгъ. 1969-рэ илъэсым филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, 1979-рэ илъэ­сым филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор хъугъэ. 1969-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым, джы университетым, кIэлэегъэджэ шъхьаIэу, доцентэу, урыс ыкIи IэкIыб хэгъэгу литературэм икафедрэ ипрофессорэу, 1982-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2012-м нэс Адыгэ къэралыгъо университетым литературэмрэ журналистикэмрэ якафедрэ иIэшъхьэтетыгъ.

Ащ ыужыIо Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым зигъази, лэжьагъэ.

ЩэшIэ Казбек ытхыхэрэр 1961-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх.

Литературнэ-критическэ ыкIи литературоведческэ IофшIагъэхэр хэку гъэзетхэм, гупчэ ыкIи шъолъыр журналхэм къащыхеуты. Ахэр зэхэугъоягъэу зыдэт тхылъхэр ыкIи монографиехэр тхылъ шъхьафхэу адыгабзэкIи урысыбзэкIи къыдегъэкIых. АдыгабзэкIэ къыдигъэкIыгъэхэр: «Уахътэм иджэмакъ», «Псэ зыпыт гущыIэхэр», «Шъыпкъэныгъэм игъогухэр». УрысыбзэкIэ къыдэкIыгъэх: «Художественный конфликт и эволюция жанров в адыгских литературах», «Ступени», «Живое слово», мыхэм анэмыкIхэри.

Адыгэ литературэмкIэ хрестоматиер я 11-рэ классхэм апае ЩэшIэ Казбек (гъусэ иIэу) зэхигъэуцуагъ, ар тIогъогогъу къыдэкIыгъ.

ЩашIэм илитературнэ-критическэ ыкIи научнэ IофшIагъэхэм ащыщхэр журналхэу «Наш современник», «Новый мир», «Дружба народов», «Дон» зыфиIохэрэм, гъэзетэу «Литературная Россия», тхылъэу «Молодые о молодых» зыфиIохэрэм къащыхиутыгъэх.

ЛIы гъэсагъэм игупшысэхэр ихудожественнэ тхыгъэхэм къащыриIотыкIыгъэх. Усэхэр, рассказхэр, повестхэр Казбек къыхиутыгъэх, тхылъхэр къыдигъэкIы­гъэх. Повестэу «Ос фаб», усэхэр, повестхэр зыдэт тхылъэу «Бжыхьэм ичэщ гумэкIхэр». ЩашIэм ипьесэу «Шъозэбэн» зыфиIорэр Адыгэ драмтеатрэм щагъэуцугъ. В. Шекспир идрамэхэу «Отелло», «Король Лир» зыфиIохэрэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх, Адыгэ драматическэ театрэм ахэр къыщагъэлъэгъуагъэх.

ЗыщымыIэжь ужым «Ыуасэр гъашIэ» зыфиIоу иусэхэр зыдэтыр къыдэкIыгъ. ЩэшIэ Казбек Урысые Федерацием итхакIохэм я Союз 1982-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэтыгъ.

ОсэшIу зиIэ гушъхьэлэжьыгъэ иI, ищыIэныгъэ нэдэплъыпIэ имыIэу лъэныкъуабэкIэ гъэзагъэу Iофышхо ышIагъ. Адыгэ Республикэм и Парламент иапэрэ зэIукIэгъу идепутатыгъ. Адыгэ Респуб­ликэм ыкIи Урысые Федерацием шIэныгъэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхуагъ, Дунэе адыгэ академием иакадемикыгъ, кандидат ыкIи доктор диссертациехэр къэухъумэгъэнхэмкIэ АкъУ-м щызэхащэгъэ Советым итхьамэтагъ. ЩэшIэ Казбек шIэныгъэм ылъэныкъокIэ АР-м и Къэралыгъо премие илауреатыгъ.