Jump to content

Адыгэхэр

Википедие-м щыщ
11:37, 18 Бэдзэогъу 2023-м тетэу версие, зиер Blegojcaner (гущыӀ | лъэжьыгъэ)
(зэфэшъхь) ← Пэсэрэ теплъэжьыр | Ыужрэ теплъэр (зэфэшъхь) | Кӏэлъыкӏорэр → (зэфэшъхь)
Адыгэ лъэпкъым инып

Адыгэхэр (зэрэзэджэжьхэрэр), е черкесхэр (зэряджэхэрэр), шэрджэсхэр - Къаукасым ис лъэпкъ. Ижъ-ижъыжь зэманым щегъэжьагъэу лӀакъопчъагъэкӀэ гощыгъагъэ (ычъ. еплъ), ау джыдэдэм нахьыбэмкӀэ зэрэзэтырафырэр бзэ зэблэгъыныгъэр ары - къушъхьэчӀэс адыгэхэмрэ (къэбэртаехэмрэ, бэслъыныехэмрэКБР, КЧР), кӀахэ адыгэхэр (адрэ пстэур - Адыгэ Республикэр).

Ащ нэмыкӀэу, мэхьанэшхо иӀэу, Тыркуем, Сирием, Йорданием зэгъусэу минишъэ пчъагъэ ащэпсэух (млн заулэ аӀо зымэ).Тӏэшъу Светлан.

Пчъагъэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Тарихъ[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Адыгэ лъэпкъыр лъэпкъыжъ дэд. Ащ гъогу къин кIыхьэ къыкIугъ. Тарихъым къызэриIорэмкIэ, адыгэхэр Кавказым егъашIэм исыгъэх. Адыгэхэр лъэпкъ пшIыкIутIу хъущтыгъэх. Ахэр: абдзэхэхэр, адэмыехэр, бжъэдыгъухэр, беслъэнейхэр, еджэркъуаехэр, жанэхэр, къэбэртаехэр, кӀэмыгуехэр, мамхыгъхэр, мэхъошхэр, натыхъуаджэхэр, хьатикъуаехэр, шапсыгъэхэр (хьакӀуцухэри ахэтэу). НахьыбэмкIэ нэмыкI цIыф лъэпкъхэр адыгэхэм къызэряджэхэрэр «черкес».[1]

Тыркуем ис Адыгэхэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Тыркуем икъалэхэм дэт Адыгэ къуаджэхэм япчъагъэхэр

Урыс пачъыхьэм адыгэхэр ячIыгу зырефыхэм, Тыркуер ары зэкIужьыгъагъэхэр. Мы хэгъэгум адыгэ мин пчъагъэ щэпсэу. Сыд фэдиз къин хэфагъэхэми адыгэхэм яцIыфыгъи, ялIыгъи, яхабзи, анапи къагъэнагъ. ДзэкIолI лIыбланэу, шIэныгъэлэжьэу, гъэсэгъэшхоу адыгабэ Тыркуем ис хъугъэ. Сыд фэдэ щыIэкIэ тхъагъо яIэми, адыгэхэм яхэкужъ ащыгъупшэрэп, къыфэзэщых. Яныдэлъфыбзэ зэрэзыщамыгъэгъупшэщтым пылъых.

Израельим ис Адыгэхэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Адыгэ къуаджэхэу Кфар-Камэрэ Рихьаниерэ къэралыгъоу Израиль итых. Адыгэ чылэхэр иных, дахэх, цIыфэу адэсхэр фэшIыгъэу щыIэх. Яныдэлъфыбзэ дэгъоу ашIэ. Адыгэ хабзэхэр, адыгагъэр дахэу къаухъумэх. ГушIуагъор – ясабыйхэр еджапIэм ныдэлъфыбзэм зэрэщырагъаджэхэрэр ары. Израиль хэгъэгум еджэгъэшхоу, шIэныгъэлэжьэу, дзэкIолI лIэбланэу исыр бэ. Ахэмэ адыгэхэри ахэт. Израиль икъэлэ шъхьаIэр Тель-Авив.

Адыгэ хабзэ[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

ГъэшӀэгъон[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Адыгэ лӀакъомэ ащыщэу джыдэдэм пчъагъэкӀэ къэбэртаехэр анахьбэдэдэх - КБР закъом мин 500 нахьыбэ щэпсэу.

Бзэ[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Адыгэхэм ябзэр Адыгабзэр ары.

Адыгэ шъуашэ[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Адыгэ бзылъфыгъэм ибжьышIуагъэрэ идэхагъэрэ дунаим щагъэшIагъоу цIэрыIуагъ. Бзылъфыгъэр къэзгъэдахэрэмэ зэу ащыщыгъ шъуашэр.

Адыгэ бзылъфыгъэ шъуашэр: шъохътан, джэнэ кIаку, джан, кIэкIы, сай, паIо, тыжьын бгырыпх, цуакъэ.

Адыгэ хъулъфыгъэ шъуашэр Кавказым щыцIэрыIу, дунаим щызэлъашIэ.

Адыгэ хъулъфыгъэ шъуашэм хахьэхэрэр: цые, кIако, гъончэдж, паIо, шъхьарыхъон, бгырыпх, къамэ, майстэ, кIакIо.

Зэпыщэхэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

  1. АДЫГАБЗЭ Я 3-рэ класс Анцокъо С., Индрысэ Р., КIэсэбэжъ Н. 2013 н. 26