Абдзэхабзэ

Википедие-м щыщ
Jump to navigation Jump to search

Абдзахэбзэадыгэмэ ябзэIуакIэмэ ащыщ. Абдзэхэ лъэпкъым идиалектыр ары. Абдзэхабзэр Адыгэбзэ КӀахэбзэмэ ащыщ. КӀ, Чъ, ЧӀ, Ч макъэхэр адрэ адыгэ диалектхэм уелъытыгъэу нэхь макӀ. Ыджырэ зэмэным нэхьыбэу Тыркуем дэс Адыгэмэ ар рагущыӀэ. Адыгэ хэкум АбдзэхыбзэкӀэ къэгущыӀэрэр зыныбжъ хэкӀодагъэ Абдзэххэр ары. Хьакурынэхьаблэм абдзахэ бэ дэс. Тыркуем мин 500 Абдзахэ ис. Адрэ Абдзахэхэр исых Иорданием, Сирием, Исраил и Рихьание.

Хьарыфмэ ямакъэхэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

Хьэрыф 'ч' [t͡ʃ] ыкӏи 'чъ' [t͡ɕ] КӀахыбзэхэмкӏэ (Шапсыгъэбзэ, Бжъэдыгъубзэ ыкӏи КӀэмыгуябзэ) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'щ' [ʃ] ыкӏи 'ш' [ɕ].[1]

Инджылыбзэ Абдзахэбзэ КӀахыбзэ Къэбэрдеибзэ
Кириллица IPA Кириллица IPA Кириллица IPA
village щылэ ɕəla чылэ t͡ʃəɮa жылэ ʒəɮa
spear пщы pɕə пчы pt͡ʃə бжы bʒə
goat пщэны pɕanə пчэны pt͡ʃanə бжэн bʒan
to run шэн ɕan чъэн t͡ʂan жэн ʒan
cold шыӏэ ɕəʔa чъыӏэ t͡ʂəʔa щӏыӏэ ɕʼəʔa
night щэщы ɕaɕə чэщы t͡ʃaɕə жэщ ʒaɕ
cow щэм ɕam чэм t͡ʃam жэм ʒam
fast шыкӏай ɕət͡ʃaːj чъыкӏай t͡ʂət͡ʃaːj - -

Хьэрыф 'кӏ' [t͡ʃʼ] ыкӏи 'чӏ' [t͡ʂʼ] КӀахыбзэхэмкӏэ (Шапсыгъэбзэ, Бжъэдыгъубзэ ыкӏи КӀэмыгуябзэ) хъугъэх Абдзахэбзэмкӏэ 'ӏь' [ʔʲ] (ӏ + й зэхэтэу) я 'щӏ' [ɕʼ].[2]

Инджылыбзэ Абдзахэбзэ КӀахыбзэ Къэбэрдеибзэ
Кириллица IPA Кириллица IPA Кириллица IPA
stands ӏьэт ʔʲat чӏэт t͡ʃʼat щӏэт ɕ’at
sits ӏьэс ʔʲas чӏэс t͡ʃʼas щӏэс ɕ’as
lies ӏьэлъ ʔʲaɬ чӏэлъ t͡ʃʼaɬ щӏэлъ ɕ’aɬ
boy/young man ӏьалэ ʔʲaːla кӏалэ t͡ʃʼaːɮa щӏалэ ɕʼaːɮa
to regret ӏьэгъожьын ʔʲaʁʷaʑən кӏэгъожьын t͡ʃʼaʁʷaʑən щӏегъуэжын ɕʼeʁʷaʒən
few маӏьэ maːʔʲa макӏэ maːt͡ʃa мащӏэ maːɕʼa
to ask ӏьэупкӏэн ʔʲawpt͡ʃʼan кӏэупкӏэн t͡ʃawpt͡ʃan щӏэупщӏэн ɕʼawpɕʼan
guest хьаӏьэ ħaːʔʲa хьакӏэ ħaːt͡ʃʼa хьащӏэ ħaːɕʼa
to fast нэӏьын naʔʲən нэкӏын nat͡ʃʼən - -
new щӏэ ɕʼa кӏэ t͡ʃʼa щӏэ ɕʼa
place щӏыпӏэ ɕʼapʼa чӏыпӏэ t͡ʂʼəpʼa щӏыпӏэ ɕʼapʼa

КъызэраIуэ зэхъокIыгъэхэр[хэӀэзыхь | вики-текстым еӀаз]

  • Абдзах Iэй ↔ кӏ КӀахыбзэ: ӏэйлэ ↔ кӏалэ, ӏэйс ↔ кӏэс, Iэйхь ↔ кӏахь
  • Абдзах щ ↔ ч КӀахыбзэ: щыӏэ ↔ чъыӏэ, щэм ↔ чэм, мащэ ↔ мачӏэ
  1. Спирантизация аффрикат
  2. Переднеязычные мягкие шипящие аффрикаты дж, ч, к1